#sporpsikolojisi #performansdöngüsü #zihinseldayanıklılık #özyeterlik #psikolojikhazırlık

Bazı anlar vardır… Start çizgisinde kalbinin ritmiyle dünyanın sesi birbirine karışır. Dakikalar uzar, saniyeler ağırlaşır, düşünceler ise tek bir noktaya odaklanır: “Şu an kimim?”

Elit sporcuların tüm sezondan yaşadığı şey şudur: “Performans hiçbir zaman sadece fiziksel değildir.“
Arka planda görünmeyen bir döngü işler: duygu durumu → düşünce → beden → performans → sonuç → tekrar duygu durumu…

Ve bu döngüyü yönetebilen sporcu, sınırlarını sessizce değiştirir.

Tenis efsanesi Rafael Nadal, maç öncesi ritüellerini anlatırken şöyle der:
“Bedenimi düzenliyorsam zihnimi de düzenliyorum.”

Aslında bu cümlede tüm döngü saklı. Nadal’ın maç öncesindeki veya molalardaki o titiz, neredeyse meditatif rutini; duygusunu sabitlemek için kullandığı bilimsel bir strateji.

Spor psikolojisinde buna duygu düzenleme davranışı denir. Beyin, tekrar eden hareketlerle tehdit algısını azaltır, kortizol düşer, sol prefrontal aktivasyon artar ve sporcu odak moduna geçer.

Lewis Hamilton’ın yarış öncesi kulaklıklarını takıp dünyayı sessize alma amacı tam olarak budur. Performansın ilk adımı, dışarıyı susturup içeriyi ayarlamaktır.

Performans anı, dışarıdan kesintisiz bir akış gibi görünür. Oysa sporcular için, zihinsel bir döngü sürekli yeniden kurulmaktadır:

Hazırlık → Yükseliş → Pik → Yorgunluk → Regülasyon → Yeniden Yükseliş

Triatlon yarışlarına bakan herkes fiziksel dayanıklılığı konuşur ama elit triatletler bilir:
Dayanıklılık çoğu zaman zihinsel toleranstır.

Üçüncü koşu segmentine geldiklerinde yorgunluk artık kaslarda değil, düşüncelerin arasındadır. Orada performansı belirleyen şey, “Bu acının bir ritmi var, ben bu ritmi yönetirim.” diyebilme kapasitesidir.
Bu çark bir kez dönerse sporcu yarışın içine yerleşir.

Kaynakça
Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. W.H. Freeman.

Hanin, Y. L. (2000). Emotions in sport. Human Kinetics.

Hanin, Y. L. (2007). Emotions in sport: Current issues and perspectives. In G. Tenenbaum & R. C. Eklund (Eds.), Handbook of sport psychology (3rd ed., pp. 31–58). Wiley.

Jones, G. (1995). More than just a game: Research developments and issues in competitive anxiety in sport. British Journal of Psychology, 86(4), 449–478.

Kreher, J. B., & Schwartz, J. B. (2012). Overtraining syndrome: A practical guide. Sports Health, 4(2), 128–138.

Lane, A. M., & Terry, P. C. (2000). The nature of mood: Development of a conceptual model with a focus on depression. Journal of Applied Sport Psychology, 12(1), 16–33.

Morgan, W. P. (1985). Selected psychological factors limiting performance: A mental health model. In D. H. Clarke & H. M. Eckert (Eds.), Limits of human performance (pp. 70–80). Human Kinetics.

Parsons-Smith, R., Terry, P. C., & Machin, M. A. (2017). Mood profiling for sustainable performance: Nature, interpretation, and impact of the iceberg profile. Frontiers in Psychology, 8, 116.

Terry, P. C., & Lane, A. M. (2011). The Profile of Mood States (POMS) and athletic performance. In J. Hanin (Ed.), Emotions in sport (2nd ed., pp. 60–84). Human Kinetics.